Andere wereld - Meerdere perspectieven op hetzelfde fenomeen

Blog 10 van 10 | Bij het tiende hoofdstuk van Lessons Learned from ASML: It's a Wrap.

Vorige week legden we de geschiedenis van ASML horizontaal en keken we naar de ontwikkeling van ASML’s business equations, 4 kern principes, die alhoewel verschillend in verschijningsvorm per fase in de kern de wezenlijke aard van de organisatie vormen.  Deze week ronden Mohammad en ik de reeks af, op dezelfde manier waarop hoofdstuk 10 dat in het boek doet, we lichten toe hoe het verhaal tot stand is gekomen, kijken terug op de afgelopen weken en bezien wat de inzichten voor jou kunnen betekenen.

Het beeld bij deze blog is Eschers Andere wereld uit 1947. We kozen het om twee redenen. Wat ons in dit onderzoek altijd meer heeft geïntrigeerd dan de mind-boggling technologie van ASML, is hoe de organisatie eruitziet die zulke technologie ontwikkelt en vermarkt. Terwijl je bezig bent op het randje van wat er natuurkundig op aarde mogelijk is. Hoe daar wordt samengewerkt, hoe collectief men er de vaart der volkeren weet aan te steken en vast te houden, wijkt werkelijk af van wat we bij andere organisaties zijn tegengekomen. Een andere wereld, dus, in letterlijke zin. Tegelijk hebben we met dit boek verschillende perspectieven, lenzen en invalshoeken proberen aan te reiken om die wereld te doorgronden. Geen daarvan dekt het geheel; samen vormen ze een beeld dat we naar eer en geweten hebben willen duiden.

M.C. Escher (1947) Andere Wereld

Het proces om tot dit boek en deze blogs te komen

Aan het boek en deze reeks blogs ligt ruim vijftien en gezamenlijk tien jaar onderzoek ten grondslag. Meer dan 1000 documenten uit de eerste decennia van ASML — het ondernemingsplan, notulen, memo's, organisatieschema's, jaarverslagen — hebben we gegroepeerd langs een tijdlijn tot er een interne geschiedenis ontstond van ruim tachtig pagina's lag. Daarnaast hebben we ruim dertig diepte-interviews tussen 2012 en 2021 met huidige en oud-medewerkers, klanten, leveranciers en concurrenten gehouden, vaak meer dan eens. Vakbladen en persartikelen uit de tijd zelf hielden ons af van de verleiding om geschiedenis te lezen alsof de afloop al vaststond. Bovendien konden we de documenten gebruiken om te toetsen in hoeverre herinneringen afweken van wat er in de tijd was vastgelegd, omdat tijd en succes vreemd de dingen doen met een mensenbrein. Daarnaast hebben we een onafgebroken literatuurstudie sinds 2012 verricht om zo het ASML-verhaal te verbinden met wat anderen over crises, capaciteiten en technologische transities hebben geschreven.

Een van de meest opvallende elementen van ons onderzoek was dag wanneer we mensen onafhankelijk van elkaar bevroegen, soms tientallen jaren na de feiten, of dat ze elkaar hadden gesproken kwamen ze regelmatig met opvallend vergelijkbare formuleringen over bepaalde keerpunten en sleutelfiguren. Een hoorbaar collectief geheugen, dat iets zegt over hoe deze organisatie haar eigen geschiedenis heeft geïnternaliseerd.

Wat we lieten zien

In de afgelopen weken hebben we de verschillende hoofdstukken per blog uitgelicht in een niet chronologische volgorde om zo van het meer abstracte naar het steeds concretere toe te werken. Hier lichten we ze stuk voor stuk nog eens uit. 

Waterval legde het terrein vast: wat ASML doet, hoe EUV-lithografie werkt, maar waarom zelfgenoegzaamheid een absolute taboe is binnen ASML, waarbij haar monopolie nooit als dusdanig mag worden gepercipieerd. 

Bij Relativiteit behandelen we toeval en geluk als serieuze spelers in het duiden van het verhaal van ASML. Kans, geluk en serendipiteit liggen vaak op één hoop, terwijl ze elk een andere managementrespons vragen. We duiken in de notie van chance and necessity hoe organiseer je als respons op zaken die mee en tegen zitten? 

Belvedere ging over wat een buitengewoon specifieke casus jou eigenlijk te vertellen heeft. Hier proberen we om de theoretische patronen die we in de casus van ASML hebben geobserveerd te vangen in verschillende lenzen die je ook op andere organisaties in andere contexten kan toepassen. Die brug moet je zorgvuldig slaan omdat juist super specifieke contexten als die van ASML zich niet zomaar laten generaliseren. 

In Drie werelden lieten Mohammad en ik onze theorieën en data even voor wat ze waren en zetten we onze persoonlijke perspectieven voor werken onder onzekerheid uiteen. Disciplined readiness aan de ene kant, een systemisch perspectief met aandacht voor de menselijke onderstroom aan de andere. 

Hand met spiegelende bol keerde de lens om, van ASML naar de lezer. Managers in innovatieve omgevingen, oprichters van deep-tech start-ups, bestuurders, beleidsmakers — vier verschillende stoelen, ieder met hun eigen context en handelingsruimte en perspectief. Welke stoel jij ook bekleedt: hoe vertaal je wat in Veldhoven werkte naar wat in jouw eigen context passend is?

Drawing Hands bracht het verhaal naar het niveau van de gehele semiconductor industrie. We keken naar The Decision of the Century, rondom de Next Generation of Lithography (NGL) en het inzicht dat een gezamenlijke roadmap haar gezag ontleent aan het gegeven dat de industrie hem zelf en gezamenlijk had gevormd. 

In Three Spheres II haalden we de NGL-keuze terug naar ASML. We koppelen real options aan een wetenschappelijke houding, en het besluit van 1995 om de strategische vraag rondom de toekomstige technologie intern in te bedden. Do not outsource the question, zei Jos Benschop. 

In Möbius Strip II legden we veertig jaar ASML naast elkaar in vijf akten — van permanente financiële krapte, via marktleiderschap, naar onmisbaarheid. Over hoe ogenschijnlijke chaos vanuit een duidelijk rolbesef leidt tot zeer vruchtbare kennis ontwikkeling en uitwisseling. 

Ten slotte, in Toverspiegel, vorige week, keken we dwars op de tijd: de vier business equations die fungeerde als de grammatica die door veertig jaar heen herkenbaar bleef. Bewust ontworpen en ingeprent in de organisatie en met iedere crisis verder verankerd in het DNA. 

Wat hopen we dat blijft hangen?

In het laatste hoofdstuk van het boek schrijven we het zelf zo:

"Each management book you read, this one included, is just another piece in the puzzle, another training example for the large language model in your own head."

Wat wij hopen is dat dit boek in jouw eigen denken een bouwsteen wordt — eentje die je helpt om morgen scherper te kijken naar je eigen organisatie. Papier is geduldig; zonder beweging blijft alles op de plank liggen. We zijn erg benieuwd naar welke bewegingen deze perspectieven tot stand brengen. Heb je nog vragen na aanleiding van deze reeks, het boek of de podcast, neem vooral contact met ons op!

De laatste week

Volgende week op 2 juni verschijnt Lessons from ASML — Building and Sustaining Innovativeness under Uncertainty bij Lannoo Campus. Tot dan kun je hier een gesigneerd exemplaar pre-orderen — Mohammad en ik schrijven daarin een persoonlijke boodschap.

Bestel nu!